AI & ethiek

Eth ek en AI Een inleiding i Hidde de Vries, BZK/VRO Pulse, 9 april 2026

i i F losof e en KI Wat is kennis? Hoe werkt taal? Wat is waar? Wat is mooi? Ben ik omdat ik denk?

“kritisch”

Ethiek hoe te handelen? wat te doen?

Ethiek j wat doet ertoe? hoe weeg e waarden?

Fundamentele rechten Respect voor mensel ke waard ghe d Vr he d van het nd v du Gel khe d, nond scr m nat e en sol dar te t Respect voor democrat e en rechtvaard ghe d Burgerrechten (waaronder goed bestuur) T i T i i i i i i i j i i i i i i i j i i i j i i Van fundamentele rechten (uit EU reaty, Charter of Fundamental Rights) naar ethische principes. Uit: Ethics Guidelines for rustworthy AI, door de High-Level Expert Group on Artificial Intelligence (2019).

Ethische principes Respect voor mensel ke waard ghe d U tlegbaarhe d Voorkomen van schade (harm prevention) Rechtvaard ghe d (fairness) i T i i T i j i i i Van fundamentele rechten (uit EU reaty, Charter of Fundamental Rights) naar ethische principes. Uit: Ethics Guidelines for rustworthy AI, door de High-Level Expert Group on Artificial Intelligence (2019).

i i i i kunstmat ge ntell gent e

“AI” heeft veel definities, het is soms een marketingterm

Bron: Tey Bannerman (teybannerman.com/strategy/2026/03/31/how-many-microsoft-copilot-are-there.html)

i i i i kunstmat ge ntell gent e

Natuurl ke taalverwerk ng j i i i j i deelgebied van KI gericht op lezen, schr ven en commun ceren in natuurlijke taal (bv speech recognition, machinevertaling)

Mach ne Learn ng i i i i i het proces waarin machines zelf dingen n categor eën leren ndelen na het bekijken van grote hoeveelheden gelabelde voorbeelden

Agents taak-gebaseerde systemen die namens mensen kunnen handelen

Generat eve AI i (grote) taalmodellen die zijn getraind om tekst, media of code te genereren op basis van prompts

“word calculators” “bijna menselijke intelligentie”

over AI wil je weten… i Hoe het wordt gemaakt Hoe het wordt verkocht Hoe het wordt gebru kt

training data

i AI bedrijven gebruiken heel veel boeken, muziek, beelden en tekst zonder toestemm ng

OpenAI, tegen UK House of Lords: - “we dachten dat trainen niet onder copyright viel” - “we kunnen ons bedrijf niet runnen zonder copyrighted materiaal”

materiaal- en stroomgebruik

International Energy Agency,

Colocation datacentra Grootste datacentra (“campuses”) tot voor kort tot 1MW ~150 MW Wat er nu aan komt (“megacampuses”) ~1-2000 MW Empire of AI, chapter 12.

Eemshaven, the Netherlands

Middenmeer, the Netherlands 110 hectare / 271 acres

Voorkomen van schade j i i i j i j i i vr he d om te ondernemen van B g Tech gelu dsschade, watertekort, stroompr zen b omwonenden

Voorkomen van schade j i j i j i i j i behoefte van mensen en bedr ven om hun leven makkel ker te maken gelu dsschade, watertekort, stroompr zen b omwonenden

er zitten waarden in (technologie is nooit neutraal)

“[ Baldur Bjarnason, “Poisoning for propaganda” i baldurbjarnason.com/2025/poisoning-for-propaganda

T Hoe het gemaakt wordt raining op grotendeels gestolen data. Data bevat vooroordelen. “Data-taggers” met psychische schade.

T Hoe het gemaakt wordt raining op grotendeels gestolen data. Data bevat vooroordelen. “Data-taggers” met psychische schade. Benodigt grote hoeveelheden zeldzame metalen. Gebruikt vele malen meer stroom en water dan alternatieven.

T Hoe het gemaakt wordt raining op grotendeels gestolen data. Data bevat vooroordelen. “Data-taggers” met psychische schade. Benodigt grote hoeveelheden zeldzame metalen. Gebruikt vele malen meer stroom en water dan alternatieven. Modellen “bevatten” waarden van bedrijven met best extreme CEO’s.

i Hoe het wordt gemaakt Hoe het wordt verkocht Hoe het wordt gebru kt

Charles Babbage

TT

“It i – Ada Lovelace, in Note G

Ja, er zijn interessante en effectieve toepassingen. Maar… overdrijving en hype liggen steeds op de loer.

Meer lobby dan energ e + pharma b elkaar j i T i T Geld in euro’s uitgegeven aan lobby’en in Brussel. Bron: he EU’s Lobby League able (Corporate Europe)

“Het is onvermijdelijk”

“Het is onvermijdelijk” j i voor AI-bedr ven

Is er wel een tekort aan intelligentie? (Felienne Hermans bij Buitenhof)

“Het bespaart tijd”

https://metr.org/blog/2025-07-10-early-2025-ai-experienced-os-dev-study/

“Anders gaan we achterlopen”

“Dat wordt nog wel opgelost”

“Het is maar een tool”

“[Hij/zij] [denkt/vindt]…”

Hoe het verkocht wordt Een best groot deel van het enthousiasme is marketing (al sinds 1956). Soms blind vertrouwen in dat alles steeds beter wordt, dat is niet zeker. Antropomorphisme.

i Hoe het wordt gemaakt Hoe het wordt verkocht Hoe het wordt gebru kt

classificatie en discriminatie

de werkelijkheid past niet precies in hokjes

Respect voor mensel ke waard ghe d i i i i j i i i j i i wens eff c ënt e overhe d gel ke behandel ng burgers

bias

ft.com/content/128ee880-acdb-42fb-8bc0-ea9b71ca11a8

Rechtvaard ghe d i i i i i j i i wens eff c ënt e zorg gel ke behandel ng burgers

subjectiviteit verpakt als objectiviteit

Rechtvaard ghe d i i i i i i j i i wens eff c ënt e overhe d gel ke behandel ng burgers

devaluatie van kwaliteit

Respect voor mensel ke waard ghe d i j i i geld kunnen besparen omgang op de werkvloer

devaluatie van verantwoordelijkheid

ethiek: hoe te handelen? wat te doen?

ethiek: wat doet ertoe? en hoe wegen we dat?

“Ethiek daargelaten…”

De praktijk

Modellen i Overweeg makers, grootte, en nputdata

AI als oplossing i Vaak s het antwoord ook “zonder AI”

i i Mensenrechtenimpact Verandert de mpact voor en na nzet van AI?

Hypeloze AI Bedenk wat burgers helpt

Bias i Wees alert op bevooroordel ng

Vragen, opmerkingen, gedachten?